drie cultuurhuizen die weerwerk bieden
Drie cultuurhuizen lieten tijdens 3 x weerwerk op connect futuur zien hoe zij een verzachtend antwoord formuleren tegen de hardheid van deze wereld: van een seizoensthema tot een landschapskunstwerk.
1. kunst als troost — Lies Van Lierde (CC Westrand, Dilbeek)
Bij Westrand is het jaarthema geen los label maar een rode draad die door de hele werking loopt: podiumprogrammatie, een participatief kunstproject, de bibliotheek en de scholenwerking. In het huidige seizoen draaide alles rond rituelen. Van daaruit maakte Westrand de sprong naar troost.
“Kunst als vijfde pijler binnen de gezondheidszorg naast slaap, voeding, beweging en natuur. Kunst als noodzaak.”
Troost werd bewust breed opgevat: niet alleen het verlies van een persoon, het ging ook over het gemis van een huisdier, een plek of een afgesloten periode. Dat vertaalde zich onder meer in een participatief, textiel kunstproject met Saar Swinters waarbij vrijwilligers uit verschillende groepen meewerkten: een groep vrijwilligers die geregeld samenkwamen om mee te borduren in de bibliotheek, enkele woonzorgcentra in de gemeente, een centrum voor mensen met een mentale beperking, en Fedasil. Het kunstwerk werd zo een symbolische rode draad doorheen de hele seizoenswerking.
Lies is duidelijk over de grenzen die zo'n thema nodig heeft: "Het mag niet te vaag zijn en concreet genoeg zodat het niet zomaar alle kanten opschiet."
Volgend seizoen wordt het thema “aandacht”, als met de focus op Trage Tijd in een Woelige Wereld, als logisch vervolg op het thema troost.
2. Over schoonheid — Femke Vanhecke (CC Gildhof, Tielt) en Maud Verlynde (Malpertuis)
“Over schoonheid” is een bovenlokaal project met zes cultuurhuizen uit de Midwest-regio, met een audiowandeling, vier gespreksavonden, vier filmavonden en een podcast. De audiowandeling liep overal tegelijk en bracht zo'n 800 deelnemers op de been.
Via de bovenlokale werking werd een oproep gelanceerd, waaruit uiteindelijk zeven partners naar voren kwamen, waaronder CC Gildhof (dat elk jaar al met Malpertuis samenwerkt en voorstellingen van hen programmeert). Voor Malpertuis en Gildhof was kleinschalige samenwerking niets nieuws, maar een subsidiedossier met zeven partners schrijven was dat wel.
Zeven partners samenbrengen bleek de grootste uitdaging. Femke: "Wat voor de ene partner belangrijk was of haalbaar was, was dat dan weer niet voor de andere."
"We moeten proberen om niet vanuit één iemand van bovenaf iets op te leggen, maar om met alle partners samen iets te laten groeien."
Ook afstand tussen gemeenten bleek een drempel: publiek verplaatste zich minder makkelijk naar een ander huis dan verwacht. En de timing was te krap: de subsidie werd pas in januari toegekend voor een audiowandeling in februari.
Toch overheerst enthousiasme. Het was de eerste keer dat alle cultuurpartners in de regio samen zo'n groot project droegen, en dat leverde vooral op dat partners elkaars werking van binnenuit leerden kennen. Voor een volgend project willen ze het minder van bovenaf sturen, en meer laten groeien vanuit de partners zelf.
3. De Stem van de Rivier — Ina Van den Broeck (Ter Dilft, Bornem)
Toen Regionaal Landschap Schelde-Durme in 2019 aanklopte voor een artistieke interventie in de Scheldevallei, greep Ter Dilft die kans. De keuze viel op architectenduo Gijs Van Vaerenbergh, ook bekend van het Doorkijkkerkje in Borgloon. Wat volgde was een traject met veel plotwendingen: een eerste geschikte locatie sneuvelde omwille van broedende fauna, bij het vinden van een tweede locatie werd het ontwerp onbetaalbaar door corona en de oorlog in Oekraïne. Tot uiteindelijk Outcrop ontstond, genoemd naar een uitstulping uit de aarde en het mysterie van wat eronder zit. Ook de locatie werd pas definitief dankzij de Vlaamse Waterweg, die net op die plek sigmawerken had lopen.
De hoofdfinanciering verliep via ‘Kunst in Opdracht’ aangevuld met eigen middelen. Omdat de creatieopdracht en de kunstenaar al vastlagen, kon het traject niet op de klassieke manier van onderuit draagvlak opbouwen. Ter Dilft koos daarom voor een breed paralleltraject met de Stem van de Rivier: een project dat over meerdere jaren loopt en via accenten in de programmatie sensibiliserend wil zijn over de klimaatproblematiek. Het werd een uiteenlopende waaier: een expo, een wandelgids/artist’s book met podcast, deelname aan festival Stroom, het fotoproject Rakelings met Koen Broos, workshops, podiumvoorstellingen, …
"Het project is betekenisvol zonder moraliserend te zijn. Net dat vonden we de kracht van kunst, het verhaal kunnen brengen op een heel symbolische manier."
Op 27 september wordt Outcrop ingehuldigd met een concert van Safety Last: een soundpainting-ensemble van muzikanten, een videokunstenaar en spoken word, gedirigeerd via afgesproken tekens zonder partituur, en geïnspireerd door de omgeving ter plaatse.
5 tips om zelf weerwerk te bieden
1. Laat een jaarthema overal doorsijpelen. Niet alleen in de podiumprogrammatie, ook in samenwerking met partners, de scholenwerking en je vormgeving.
2. Denk in trajecten, niet in losse seizoenen. Troost bouwde voort op rituelen, en aandacht bouwt weer voort op troost.
3. Laat samenwerking groeien, leg ze niet op. Zeven partners betekent zeven manieren van werken. Geef daar ruimte voor, in plaats van één blauwdruk van bovenaf.
4. Geef een project voldoende tijd. Een subsidie in januari voor een activiteit in februari werkt niet, zeker niet met meerdere partners.
5. Een beperkt budget kan een project scherper maken. Outcrop kwam er ondanks, en soms dankzij, financiële en praktische obstakels.
