cultuurcommissie, steek uw nek uit voor onze sector
Ruimte voor Cultuur, een samenwerking tussen culturele belangenbehartigers uit de cultuursector waaronder cult!, trekt aan de alarmbel in een open brief. Donderdag 12 november starten de begrotingsbesprekingen in de cultuurcommissie van het Vlaams Parlement. Wij rekenen op parlementsleden die over de partijgrenzen heen hun nek uitsteken voor cultuur, want er staat veel meer op het spel dan een begroting. De zwarte nul dreigt morgen een rode rekening te worden.
De Vlaamse Regering bespaart voor het tweede jaar op rij fors op cultuur. Aan het einde van deze legislatuur zal daardoor ruim 230 miljoen uit de sector zijn gezogen. Bijna een kwart miljard! Erfgoedinstellingen, sociaal-culturele en amateurkunstenorganisaties, bovenlokale cultuurwerkingen en steunpunten worden zwaar getroffen.
De regering presenteert die ingrepen als noodzakelijke keuzes om de begroting op orde te krijgen en cultuur efficiënter te organiseren. Maar achter die begrotingslogica schuilt een fundamentele denkfout: cultuur wordt behandeld als een optelsom van afzonderlijke budgetposten, waarop naar believen kan worden bespaard. Alsof je onderdelen kunt wegsnijden zonder het geheel te raken.
cultuur is geen verzameling losse onderdelen
De tegenstelling tussen makers en structuren, waarmee de besparingen worden verdedigd, is kunstmatig. Kunstenaars hebben plekken nodig om hun werk te tonen, begeleiding om zich te ontwikkelen en organisaties die publieken bereiken. Amateurkunstenaars groeien dankzij ondersteuning en uitwisseling. Sociaal-culturele verenigingen brengen mensen samen, erfgoedorganisaties bewaren ons collectieve geheugen.
Die activiteiten staan niet los van elkaar. Ze versterken elkaar, zorgen voor expertisedeling en bouwen voort op jarenlange investeringen. Cultuur is geen verzameling instellingen, maar een levendig ecosysteem waarin kunstenaars, cultuurwerkers, vrijwilligers, deelnemers en organisaties elkaar nodig hebben.
Wie één onderdeel verzwakt, raakt onvermijdelijk ook het andere. Wie ondersteuning afbouwt, beperkt uiteindelijk de mogelijkheden van makers en deelnemers. Wie expertise laat verdwijnen, vernietigt wat jarenlang werd opgebouwd.
Dat is geen efficiëntie. Dat is verschraling. Georganiseerd door een beleidsploeg die gegijzeld lijkt door de wederzijdse schade aan haar compromis. Cultuurbeleid is niet gebaat bij politieke discoursen die tegenstellingen aanscherpen, groepen tegenover elkaar zetten en percepties manipuleren.
de rekening verschuift naar de burgers
Wij hebben niets tegen gezonde overheidsfinanciën, maar een begroting is geen doel op zich. Ze moet maatschappelijke ambities mogelijk maken.
Wie vandaag investeringen in cultuur schrapt, doet de maatschappelijke behoeften niet verdwijnen. Erfgoed moet nog altijd worden bewaard. Kunstenaars hebben ondersteuning nodig. Mensen blijven plekken zoeken om zich te verenigen, cultuur te beleven en hun stem te laten horen.
Alleen verschuift de rekening. Naar lokale besturen die zelf onder financiële druk staan. Naar organisaties die hun werking proberen overeind te houden. Naar vrijwilligers die steeds meer moeten opvangen. En uiteindelijk naar burgers, voor wie cultuur minder toegankelijk wordt.
Bovendien reikt de betekenis van cultuur veel verder dan de cultuursector zelf. Wie beweert dat eerst de economische taart moet worden gebakken vooraleer de rest kan volgen, ziet vanuit zijn bubbel niet de gist die het deeg doet rijzen: cultuur. Ze voedt dagelijks de maatschappelijke voorwaarden voor economische ontwikkeling: verbeelding, kritisch denken, innovatiekracht en verbondenheid.
de overheid ondergraaft haar eigen beleid
Er staat nog iets anders op het spel: de betrouwbaarheid van de overheid.
Vlaanderen heeft decennialang geïnvesteerd in een cultuurbeleid met decreten, onafhankelijke beoordelingen, meerjarige subsidies en overeenkomsten. Die instrumenten zijn het resultaat van democratische keuzes en opgebouwde expertise. Ze moeten kwaliteit, pluralisme, autonomie en continuïteit waarborgen.
Vandaag dreigt de overheid die fundamenten zelf te ondergraven. Organisaties die op basis van goedgekeurde beleidsplannen engagementen aangingen, worden geconfronteerd met ingrijpende besparingen. Organisaties die jarenlang expertise en samenwerking hebben opgebouwd, worden afgebouwd in naam van efficiëntie.
Natuurlijk mag een regering nieuwe prioriteiten stellen. Maar het politieke primaat ontslaat haar niet van de verantwoordelijkheid om zorgvuldig en consequent te besturen. Wie het cultuurbeleid fundamenteel wil hervormen, moet daarover het debat voeren. Niet eerst besparen en vervolgens de overblijvende brokstukken een nieuw beleidsmodel noemen.
Precies daar ligt de verantwoordelijkheid van het Vlaams Parlement. De cultuurdecreten kwamen tot stand na democratisch debat. De cultuurcommissie moet nu onderzoeken hoe de besparingen zich verhouden tot die beleidskeuzes. Welke maatschappelijke opdrachten blijven gewaarborgd? Welke expertise verdwijnt? En wie neemt de verantwoordelijkheden op die Vlaanderen afbouwt?
cultuurbeleid is een kerntaak
Wij vragen geen vrijgeleide voor de cultuursector. Organisaties moeten kritisch naar zichzelf blijven kijken, samenwerken en vernieuwen. Maar vernieuwing vraagt stabiliteit. Een kunstenaar ontwikkelt zich niet in één begrotingsjaar en een collectie wordt niet opgebouwd in één beleidsperiode. Een vereniging bouwt niet op enkele maanden een gemeenschap op. Expertise en vertrouwen groeien jarenlang, maar kunnen snel verloren gaan.
Cultuur is geen luxe. Ze geeft mensen de ruimte om zich uit te drukken, elkaar te ontmoeten, kritisch te denken en de samenleving mee vorm te geven. Die ruimte is essentieel voor een open, democratische samenleving.
Donderdag verwachten we een cultuurcommissie die boven de partijpolitieke loopgraven uitstijgt. Die niet alleen afzonderlijke besparingsposten bespreekt, maar ook de gezamenlijke gevolgen ervan. Die de regering bevraagt over de culturele toekomst van Vlaanderen en in het hele parlement de nek uitsteekt voor cultuur en de miljoenen Vlamingen die er dagelijks mee in aanraking komen.
Want de vraag is niet alleen hoeveel Vlaanderen vandaag op cultuur bespaart. De vraag is welk cultuurlandschap en welke samenleving daardoor morgen overblijven.
Namens Ruimte voor Cultuur, een brede coalitie van vijf sectorfederaties: oKo (kunsten), De Federatie (sociaal-cultureel werk en amateurkunsten), cult! (cultuurhuizen), OCE (cultureel erfgoed) en VVBAD (bibliotheken, archieven en documentatiecentra). Samen komen zij op voor onder meer 245 kunstenorganisaties, 581 bibliotheken en archiefinstellingen, 178 cultuurhuizen, 101 cultureel-erfgoedorganisaties, 122 sociaal-culturele organisaties, 25.000 lokale groepen en 2 miljoen amateurkunstenaars in Vlaanderen en Brussel.
Deze opinie verscheen in De Standaard & rekto:verso.
Dit artikel is de verkorte versie van een langere tekst. Geïnteresseerd? Lees hem via de knop hieronder.
