inzichten en lessen over inclusie
Onze stagemedewerker Nathan woonde het inspiratiemoment van Lasso vzw bij, dat het afsluitmoment vormde van Art Inclusive. Tijdens deze bijeenkomst werd teruggeblikt op het traject: hoe het project verliep, welke inzichten het opleverde en welke uitdagingen onderweg zichtbaar werden. Maar wat bleef vooral hangen? Welke lessen nam Nathan mee naar huis? Onderaan dit artikel delen we ook de praktische tips die uit het traject voortkwamen en die elke cultuurwerker vandaag al kan toepassen.
bereiken en betrekken: cultuur zonder drempels
Tijdens de sessie "Bereiken en betrekken: cultuur zonder drempels” op het inspiratiemoment van Art Inclusive deelden Hubbie, het Muziekinstrumentenmuseum en Zonnelied hoe zij binnen het traject Art Inclusive samenwerkten met kunstenaars om cultuur toegankelijker te maken voor mensen met een beperking.
Hubbie is een organisatie die Brusselaars met een beperking versterkt zodat zij volwaardig kunnen deelnemen aan het leven in Brussel. Zij brachten via Lasso deelnemers met een beperking samen met leerlingen en kunstenaar Antoine Caramalli. In tien sessies werkten ze toe naar een streetart-project in Brussel. Niet het eindresultaat stond centraal, maar de ontmoeting en het samen creëren.
Het Muziekinstrumentenmuseum (MIM) werkte samen met Kasterlinden, een school voor blinde en slechtziende kinderen. Via aangepaste rondleidingen en workshops op maat ontdekten leerlingen instrumenten op een zintuiglijke manier, zowel in het museum als op school.
Zonnelied ondersteunt volwassenen met een beperking en integreert kunst en creativiteit in hun dagelijkse werking. De organisatie ontwikkelde samen met artieste Joan Sommers Donnelly een snoezel take-over voor mensen met een meervoudige beperking. In een prikkelarme omgeving werd geëxperimenteerd met klank, licht en aanraking, vertrekkend vanuit wat deelnemers zelf fijn vonden. Drie heel verschillende praktijken, maar met één gedeelde conclusie: inclusie vraagt maatwerk, tijd en echte ontmoeting.
wat blijft hangen?
Tijdens een van de themasessies viel een zin die bleef nazinderen bij Nathan: “Als mensen zichzelf niet herkennen in je communicatie, komen ze ook niet.” Het klinkt eenvoudig, maar het is confronterend. We spraken over taal die onbedoeld uitsluit. Over beelden die steeds dezelfde publieken tonen.
Over praktische info die voor sommigen evident lijkt, maar voor anderen een drempel vormt. En over hoe kleine aanpassingen een groot verschil kunnen maken. De rode draad doorheen alle getuigenissen? Cultuurparticipatie gaat niet alleen over drempels verlagen, maar over ruimte maken voor ontmoeting, gelijkwaardigheid en gedeelde creativiteit. Een quote die Nathan bijbleef, is dat inclusieve communicatie geen checklist is die je even afvinkt. Het vraagt bewustzijn, luisteren en vooral: samenwerken met de mensen die je wil bereiken.
"als je denkt dat inclusie maar een extra aandachtspuntje is …”
Te vaak wordt toegankelijkheid herleid tot infrastructuur. “We hebben toch een rolstoelingang in ons cultuurhuis?” Maar toegankelijkheid gaat over veel meer dan fysieke toegang. Het gaat over taal, over beeldvorming, over bereikbaarheid, over representatie, over de vraag: voelt iemand zich aangesproken? Want inclusie begint nog voor iemand beslist om te komen. Inclusie is geen bijlage, geen voetnoot, geen apart projectje dat ergens onderaan de agenda bungelt.Het is de basis van je werking. Als je denkt dat inclusie maar een extra aandachtspuntje is van cultuurwerk, dan bekijk je het te klein.
Wanneer iemand je website bezoekt, je affiche ziet of je sociale media bekijkt, stelt die zich onbewust één vraag: Is dit ook voor mij? Als het antwoord niet duidelijk “ja” is, verlies je mensen.
wie is Lasso vzw?
Lasso vzw bouwt al jaren bruggen tussen cultuur, jeugdwerk, onderwijs en welzijn. Ze ondersteunen organisaties in Brussel om hun werking toegankelijker, inclusiever en meer divers te maken. Door netwerking en kennisuitwisseling tussen cultuurinstellingen en organisaties voor personen met een beperking werken ze aan een inclusiever aanbod. Lasso wil via haar experimentele projecten inzetten op mensen die moeilijker toegang hebben tot of deelnemen aan het culturele leven, waaronder ook mensen met een een handicap.
Met Art Inclusive brachten ze cultuurorganisaties samen rond één centrale vraag: hoe zorgen we ervoor dat iedereen zich welkom voelt?
Niet alleen in onze zalen, maar ook in onze communicatie? Want inclusie begint vaak nog vóór iemand een ticket koopt.
andere interessante organisaties
Achter een inclusiever cultuurlandschap staan sterke organisaties met een duidelijke missie. Ze verbinden mensen, delen expertise en zetten inclusie om in concrete actie. Deze organisaties verdienen jouw aandacht:
- Inter
Expertisecentrum toegankelijkheid. Inter adviseert organisaties rond fysieke, digitale en communicatieve toegankelijkheid. Onmisbaar als je structureel werk wil maken van toegankelijke infrastructuur en dienstverlening. - Zonnelied
Ondersteunt volwassenen met een beperking en integreert kunst en creativiteit in hun dagelijkse werking. Hun aanpak toont hoe cultuur ook voor mensen met een meervoudige beperking betekenisvol kan zijn. - Symfoon
Expertiseorganisatie rond muziekbeleving voor mensen met een auditieve beperking. Ze ondersteunen cultuurhuizen in het toegankelijk maken van concerten via o.a. schrijftolken, ringleidingen en aangepaste formats. - Aifoon
Gespecialiseerd in inclusieve audiobeleving en audiodescriptie. Ze maken voorstellingen en evenementen toegankelijk voor mensen met een visuele beperking. - The Wheelies
Een dansgezelschap dat inclusieve dans op de kaart zet. Ze tonen hoe artistieke kwaliteit en inclusie hand in hand gaan, met performers met en zonder beperking. - Autonomia
Zet in op zelfbeschikking en participatie van mensen met een beperking. Hun werking vertrekt vanuit empowerment: mensen ondersteunen om zelf keuzes te maken en actief deel te nemen aan cultuur en samenleving.
9 bouwstenen/tips voor inclusieve culturele communicatie
Tijdens het traject werkte Lasso aan een reeks concrete handvatten voor inclusieve culturele communicatie. Geen droge regels, maar praktische richtlijnen die helpen om communicatie toegankelijker en herkenbaarder te maken. Ze helpen cultuurhuizen om inclusieve communicatie niet toevallig, maar bewust en structureel aan te pakken.
Ze gaan onder andere over:
- mensen met een handicap leren kennen
- drempels verlagen
- bereikbaarheid evalueren
- zorgen dat mensen zich welkom voelen
tot slot: durf jezelf de vraag te stellen
Inclusieve communicatie is geen eindpunt, maar een proces. Misschien denk je na het lezen: we zijn al goed bezig. Misschien merk je ook dat er nog werk is, dat is oké. De belangrijkste stap is de vraag durven stellen: wie bereiken we vandaag niet en waarom?
Benieuwd naar alle 9 tips?
