het mag ook schuren: hoe cultuurhuizen ruimte maken voor moeilijke gesprekken
Tijdens het gesprek ‘het mag ook schuren: hoe cultuurhuizen omgaan met polarisatie’ tijdens connect futuur legden Sirine Jendoubi en Nina Daelemans (GC De Markten, Brussel), Sophie Van Weert (CC Strombeek, Grimbergen) en Dieter Sermeus (Arenberg, Antwerpen) hun kaarten op tafel. Geen pasklare antwoorden, maar een aantal inzichten waar ook andere cultuurhuizen mee aan de slag kunnen.
neutraliteit bestaat niet
De verwachting dat een cultuurhuis neutraal kan zijn, sneuvelde al vroeg in het gesprek. Sirine Jendoubi van GC De Markten formuleerde het scherp: "Zowel dingen die je wel doet, als dingen die je niet doet zijn een keuze, en dus per definitie niet neutraal."
Ook niet programmeren, geen debat organiseren of geen positie innemen is dus een beslissing. Dat betekent niet dat een cultuurhuis partijpolitiek wordt. Wel dat het zich bewust moet zijn van de keuzes die het maakt. Dieter Sermeus van Arenberg voegde toe: "Je kunt niet neutraal zijn. Dat is onmogelijk. Maar openheid naar verschillende kanten en geen neutrale positie innemen, dat zijn twee verschillende dingen."
vertrek vanuit je missie, niet vanuit de actualiteit
Een thema oppikken omdat het het nieuws domineert, is één ding. Het verankeren in de opdracht van je huis is iets anders. Cc Strombeek bouwde naar aanleiding van de tentoonstelling van een Palestijnse kunstenares een bredere programmalijn uit, met film, debat en podiumwerk. Niet vanuit de ambitie een politiek standpunt in te nemen, maar vanuit de vraag welke rol een cultuurhuis daarin kan spelen.
Sophie Van Weert: "We hebben ruimte gemaakt in ons programma, en dat is belangrijk. Want dan maak je ook tijd, ruimte en middelen vrij om het over andere thema's te hebben dan je anders zou doen."
Maatschappelijke programmering wordt sterker wanneer ze aansluit bij de waarden van de organisatie. Arenberg vertrekt daarvoor vanuit een stevig beleidsplan. Dieter Sermeus: "We zijn in ons plan moeilijke thema's niet uit de weg gegaan, en het bestuur heeft dat goedgekeurd. Daar bouwen we op verder. Soms vlieg je uit de bocht en knal je samen tegen de muur. Maar je doet het."
investeer in het proces
Een debatavond organiseren kan op korte termijn. Een duurzame relatie opbouwen met partners en gemeenschappen vraagt meer werk. Dieter Sermeus: "Als je het op een authentieke manier wil doen, moet je er veel tijd in steken. Gesprekken aangaan met verschillende partners en hen de ruimte geven."
Nina Daelemans van GC De Markten herkende dat: "We zijn zelf nog volop aan het ontdekken hoe we de debatreeks het best aanpakken. We merken dat daar meer tijd voor nodig is dan we soms hebben."
begin binnen je eigen organisatie
Maatschappelijke thema's spelen zich niet alleen af op het podium. Bij GC De Markten worden gevoelige onderwerpen ook intern besproken. Sirine Jendoubi: "We proberen verschillende thema's intern bespreekbaar te maken. Denk maar aan de moeilijke huurmarkt in Brussel, een probleem dat ook herkenbaar is voor collega’s in ons team. Dan moeten we dat ook naar buiten brengen.”
Dat interne gesprek vraagt ook duidelijke grenzen. Als medewerkers die veel mensen ontvangen geconfronteerd worden met seksisme of racisme, is het aan het huis om daarin positie te nemen. "Open zijn voor iedereen moet ook in de praktijk 'open' zijn", zei Sirine. "Open zijn betekent niet per se neutraal zijn."
gemeenschappelijke waarden helpen om moeilijke keuzes te maken
Hoe open moet een cultuurhuis zijn, en waar trekt het een grens? Die afweging wordt eenvoudiger wanneer de waarden van de organisatie helder zijn. GC De Markten weigert organisaties die haaks staan op haar inclusieve waarden. Sirine Jendoubi: "Als mensen iets bij ons willen organiseren en ze zijn uitgesproken racistisch, zeggen wij gewoon nee."
Arenberg hanteert een huisreglement waarin staat dat activiteiten moeten aansluiten bij de missie van het huis. Maar ook kleine gebaren kunnen een positie uitdrukken. Toen een rode lijn voor Gaza in CC Strombeek als een probleem werd gezien voor hun neutraliteit, kozen ze voor een alternatief. Sophie Van Weert: "Mijn collega zei: als die rode lijn er niet mag, hang ik een vredesvlag op onze toneeltoren. We hebben een gigantische vredesvlag gekocht. En die hangt er nu nog steeds. Is dat een grote daad? Nee. Maar het heeft wel een polemiek gebracht."
schuren mag, zolang het gesprek blijft bestaan
Cultuurhuizen maken voortdurend afwegingen, afhankelijk van hun context, bestuur, team en publiek. Wat Arenberg, De Markten en CC Strombeek delen, is de overtuiging dat een cultuurhuis een plek kan zijn waar moeilijke gesprekken een plaats krijgen.
Wil je hier zelf mee aan de slag in je cultuurhuis? Drie vragen om ermee te starten:
- Welke maatschappelijke thema's leven vandaag in jouw omgeving?
- Welke waarden mogen volgens jullie team nooit ter discussie staan?
- Hoe maak je vandaag al ruimte voor het gesprek achter de schermen over thema’s die spelen?
Met dank aan Sophie Van Weert, Dieter Sermeus, Nina Daelemans en Sirine Jendoubi voor het delen van hun inzichten.
