erfgoed in het cultuurhuis: beleven en her(be)denken
Cultuurhuizen zijn kraks in erfgoed nieuw leven inblazen. In Harelbeke werd vijftig jaar CC Het SPOOR gevierd met muziek, poëzie en beelden van toen. Bilzen-Hoeselt gaf zestig jaar Jazz Bilzen een frisse, hedendaagse twist. Deinze koos in 2025 voor een multidisciplinair traject en verweeft herinnering, kunst en maatschappelijk bewustzijn over generaties heen. Lees drie unieke verhalen over beleven en her(be)denken via samenwerking, artistieke verbeelding en lokale betrokkenheid.
50 jaar CC Het SPOOR – vertrek vanuit menselijke verhalen
‘SPOORzoekers’ maakte van vijftig jaar cultuurgeschiedenis in Harelbeke een feest dat vertrok vanuit persoonlijke verhalen. In een overvloed aan archiefmateriaal, kozen ze bewust om erfgoed te mengen met hedendaagse vormen als spoken word en muziek.
“We wilden absoluut vermijden dat het een reeks toespraken zou worden,” vertelt Frederik Bossuyt, directeur van CC Het SPOOR. De voorbereiding begon meer dan een jaar op voorhand. “We wisten al snel dat er ontzettend veel materiaal bestond: foto’s, affiches, verslagen, persoonlijke verhalen,” zegt Frederik. “Het stadsarchief had bergen informatie, en ook de heemkundige kring beschikte over een schat aan documenten. Er was simpelweg te veel om zomaar door te ploegen.” Het team besloot daarom om te vertrekken vanuit de mensen zelf. Ze spraken met medewerkers van het eerste uur, artiesten en zelfs de café-uitbater van destijds.
Deze verhalen werden verwerkt met de hedendaagse blik op het CC het spoor en vertaalde zich in het podiumprogramma SPOORzoekers. Acteur Wim Opbrouck, die in Harelbeke opgroeide en al sinds de jaren ’90 optrad in Het SPOOR, presenteerde samen met Loeke Vanhoutteghem (muzikant en spoken word artiest). Zij bracht de openingsspeech van vijftig jaar geleden opnieuw, maar dan op haar eigen manier: een mix van spoken word en de heerlijk oubollige taal van de openingstoespraak.
Tussendoor verschenen filmfragmenten met pioniers van CC het SPOOR, onder wie André Velghe, oprichter van het poëziefestival Dag van Woord. Zijn dochter Hilde Velghe, oud-leerkracht woord van Wim Opbrouck, bracht gedichten op het podium. Muziek kwam van De Karpers, een afsplitsing van De Dolfijntjes, en sopraan Françoise Vanhecke bracht werk van Mozart en avant-garde componisten.
Vrijwilligers doken wekenlang in het archief om beelden te verzamelen voor een fototentoonstelling. De expo verzamelt de hoogtepunten van de afgelopen 50 jaar: de bouw van het cultuurcentrum, grote evenementen en iconische affiches. “We hebben zelfs een oud toegangsticket gevonden van het KISS-concert dat hier ooit plaatsvond,” vertelt Frederik.
Het weekend groeide uit tot een stadsbreed feest met verschillende concerten en een potluck voor buurtbewoners samen met de Noord-Zuidvereniging. “We wilden een staalkaart brengen van wat er cultureel leeft in Harelbeke, en dat is meer dan geslaagd. Zo’n project werkt ook het best in samenwerking met andere stadsdiensten, verenigingen en lokale artiesten.”
als muren konden spreken – vertaal naar vandaag, betrek nieuwe generaties
Deinze herdacht met ‘Als muren konden spreken’ het oorlogsgeweld in Vinkt met een multidisciplinair project dat geschiedenis, kunst, educatie en maatschappelijk bewustzijn binnen verschillende generaties verweefde. Het project zette niet alleen aan tot herdenken, maar ook tot reflectie: hoe gaan we vandaag om met herinnering en geweld?
Tussen 25 en 28 mei 1940 werd Deinze zwaar getroffen tijdens de capitulatie van het Belgische leger en stierven in Vinkt 180 burgers. Met het project ‘Als muren konden spreken’, een grootschalige samenwerking tussen het Leietheater, de academie KADE, vzw Vinkt mei 1940, en tal van andere partners, herdenken ze de massamoord van 85 jaar geleden.
“Het project is onderweg gegroeid,” vertelt Eva Devooght, erfgoeddeskundige van de stad Deinze. “Aanvankelijk wilden we gewoon de jaarlijkse herdenkingsplechtigheid versterken met een artistieke inbreng, maar naarmate er meer partners bij kwamen, werd het iets veel groters. Muziek, dans, beeld, onderzoek, educatie: alles kwam samen.” Het hele jaar stond in teken van de herdenking, maar de apotheose stond gepland in mei 2025.
Het programma zat tjokvol. Het Leietheater bracht de voorstelling ‘Lamento 45’ en de voorstelling ‘Corpora’ van Inland Ocean, samen met leerlingen van de academie en internationale muzikanten. Er was de dansvoorstelling ‘Niet Vergeten’, een concert ‘De Grooten Oorlog’ van Spectra, en een voorjaarsconcert van de harmonie van Deinze, waarin oude beelden uit Vinkt werden verwerkt op muziek. Er kwam ook een podcast en een magazine, en tijdens een in situ project in de kerk van Vinkt kwamen muzikanten en leerlingen ‘schrijven’ samen om verhalen en quotes te brengen voor publiek. Fran Huys coördineerde als beleidsmedewerker van KADE alle artistieke projecten in goede banen.
In samenwerking met UGent en professor Koen Aerts (vakgroep geschiedenis), organiseerden ze het Herinneringsforum voor scholen en leerkrachten. Sprekers uit België, Duitsland, Nederland en zelfs Syrië brachten getuigenissen. Ze gingen in op de vraag hoe we als maatschappij jongeren bewust kunnen maken om historisch geweld vanuit een huidige bril te bekijken.
Naast de voorstellingen, bouwden ze aan een stevig educatief luik met lespakketten voor basis- en secundair onderwijs. “Die bundels zijn het sluitstuk van het project,” legt Eva uit. “We hebben er lang over nagedacht: hoe vertaal je die gebeurtenissen naar vandaag? Hoe vermijd je dat het alleen over leed gaat, en maak je het menselijk, invoelbaar?”. De lespakketten bevatten beeldmateriaal, reflectieoefeningen en opdrachten. In de bundel voor het basisonderwijs kozen ze om het verhaal op te hangen aan een fictief personage, gebaseerd op echte feiten van het jongste slachtoffer in Vinkt. Zo krijgen leerlingen houvast, maar blijft het verhaal dicht bij de realiteit.
Elke bundel heeft een variant voor leerkrachten met achtergrondinfo, eindtermen en werkvormen rond emoties en traumaverwerking. “De bedoeling is dat het gesprek in de klas mogelijk wordt. Er zit zelfs een opdracht in waarbij kinderen hun zorgen kunnen tekenen,” vertelt Eva. “We willen dat ze niet alleen leren wat er gebeurde, maar ook hoe zoiets kon gebeuren, en wat dat vandaag betekent.”
“Het ging ons niet om een statische herdenking, maar om verbinding,” zegt Eva. “We wilden de slachtoffers weer een gezicht geven, niet alleen via herdenkingsplechtigheden, maar ook via de ogen van jongeren, ouders, artiesten.”
Jazz Bilzen leeft verder – breek los van je reguliere werking
Zestig jaar sinds de allereerste editie van Jazz Bilzen, de moeder van de Europese festivals: dat moet gevierd worden. Cultuurcentrum Bilzen-Hoeselt kiest echter niet voor nostalgie, maar voor een boeiende samenwerking tussen kunstenaars, jongeren en erfgoedpartners. Hun muzikaal erfgoed dient als springplank en inspiratie voor een nieuwe generatie muzikanten en kunstenaars.
De geschiedenis van Jazz Bilzen is intussen legendarisch: tussen 1965 en 1981 stonden er namen als Tina Turner, The Police en James Brown op het podium. “Er leeft hier nog een generatie die het festival bewust heeft meegemaakt,” zegt Loes Hardy, directeur van het cultuurcentrum Bilzen-Hoeselt. “Er is al een boek, er was een museum, een award voor concertfotografen, er is zelfs een Jazz Bilzen-bier dat elk jaar een nieuw biertje uitbrengt. Wanneer we wandelingen organiseren over Jazz Bilzen zitten die steevast vol.”
Het verhaal van Jazz Bilzen leeft nog heel sterk in de gemeente, maar ze wilden vermijden dat de verjaardag enkel een nostalgische terugblik werd. “Het moet iets zijn dat ook vandaag relevant aanvoelt,” vertelt Loes. Op vrijdag 7 november vierden ze de verjaardag daarom met ‘De Sessies, 60 jaar Jazz Bilzen’ in de oude brandweerkazerne in Bilzen. Niet toevallig de plek waar het in de jaren zestig allemaal begon.
‘De Sessies’ is een concept dat al langer bestaat in Bilzen-Hoeselt. Samen met organisator Ruben Gerits dacht het team van Cultuurcentrum Bilzen-Hoeselt na over wie ze voor deze speciale editie zouden samenbrengen. Het publiek verplaatste zich van locatie naar locatie en beleeft daarmee drie opeenvolgende voorstellingen van telkens een half uur. Een knipoog naar de festivalsfeer van vroeger? De programmatie bracht een verrassende mix met artiesten uit de omgeving: muziek, dans, spoken word en beeldende kunst en video, allemaal geïnspireerd door de muziek en het beeldmateriaal van toen.
De erfgoeddienst is onderdeel van het cultuurcentrum. Loes: “Bij nieuwe projecten kijken we hoe we ons budget breed kunnen inzetten, los van onze programmatie. Dat doen we door buiten onze vier muren te kijken en partners te betrekken, zoals het jeugdhuis of het gloednieuw jongerencollectief in ons gemeente. Ik wens die open blik ook aan andere cultuurhuizen toe: zoek hier en daar kleine openingen om los te breken van je reguliere werking.”
