3 x inspraak: cultuurhuizen gaan het gesprek met hun publiek aan
Cultuurhuizen en participatie: ze gaan hand in hand. Maar hoe begin je eraan? De sessie 3 x inspraak tijdens connect futuur gaf een inkijk in drie participatietrajecten waarbij het publiek of de inwoners centraal staan. Drie cultuurhuizen deelden hun aanpak, keuzes en inzichten: N22 (het netwerk van Brusselse gemeenschapscentra), De Grote Post (Oostende) en het Liers Cultuurcentrum. Drie heel verschillende huizen én trajecten, maar met één gemeenschappelijke ambitie: een plek zijn waar mensen zich thuis voelen én gehoord weten.
N22 – N100: 100 Brusselaars in gesprek over GC’s in de stad
Wat leeft er bij de Brusselaars en hoe kunnen de 22 Nederlandstalige gemeenschapscentra in een superdiverse stad als Brussel daar nog beter op inspelen? Met die vraag zette N22 een participatietraject op: de N100. Een diverse groep van honderd Brusselaars ging in gesprek over de toekomst van de gemeenschapscentra.
Jef en Katrijn van N22 lichtten de aanleiding voor het traject toe. Die kwam zowel van het beleidsniveau – het college van de Vlaamse Gemeenschapscommissie – als vanuit de centra zelf. In plaats van een klassiek kwantitatief gebruikersonderzoek koos N22 voor een kwalitatieve aanpak via gesprekskringen, gebaseerd op de storyweaving-methodiek. Twee zaterdagen lang deelden deelnemers verhalen over verbondenheid, welkom zijn en wat een gemeenschapscentrum in de stad voor hen kan betekenen.
De diversiteit van de participanten was een belangrijk criterium bij de samenstelling van de N100: de helft van de deelnemers kende de centra nog niet. Werving gebeurde via het Nederlandstalige middenveld. Om iedereen kans te geven deel te nemen werden kinderopvang, een vrijwilligersvergoeding en een warm onthaal voorzien. N22 gebruikt de output van het traject om de missie van zowel het netwerk als de verschillende gemeenschapscentra te herschrijven en de werking bij te sturen.
Het traject leverde heel wat waardevolle inzichten op: het belang van gemeenschapsvorming via laagdrempelige ontmoetingen werd bevestigd, net als dat van het Nederlands als een verbindende taal. De N100 creëerde ook onverwachte ontmoetingen en nieuwe contacten tussen de deelnemers. Een bewijs dat een inspraaktraject tegelijk ook een ontmoetingskans is.
De Grote Post – Vuurwerk: cocreatie in de donkerste dagen
Wat als een eindejaarsfeest voor alleenstaande ouderen wegvalt? In Oostende besloot De Grote Post om dat gemis op te vangen met een eigen festival: Vuurwerk. Geen klassiek programma met bekende artiesten, maar een inclusief project over verbinding, zorg en veerkracht tijdens de donkerste dagen van het jaar. Een grote BANG waarvan de glinsters nog lang na de knal zorgen voor een schitterend effect.
An, Griet en Marie van De Grote Post schetsten hoe het festival zich ontwikkelde van een te ambitieuze eerste editie naar een gefocust traject van vier dagen, gedragen door verschillende Oostendse organisaties. Zelf noemen ze het een zoektocht naar connectie. De inhoud ontstaat in samenwerking met scholen, sociale organisaties, kunstenaars en woonzorgcentra. Uitgangsvragen daarbij waren: wat is draagkracht? Wat helpt bij donkere gedachten? En wat maakt een feest tot een feest?
De Grote Post werkt niet alleen aan participatie met het publiek, maar ook intern: een kerngroep en een bredere projectgroep zorgen voor betrokkenheid en inspraak binnen het hele team. Elk teamlid heeft een stem en verantwoordelijkheid in de voorbereiding en evaluatie. Het belangrijkste inzicht: cocreatie vraagt tijd, vertrouwen en structuur. Eens die criteria vervuld zijn levert het betekenisvolle ontmoetingen op, zowel voor als achter de schermen.
Liers Cultuurcentrum – Cultuurforum: een nieuwe invulling van advies
Adviesraden stoffig en verplicht? Niet in Lier. Eva van het Liers Cultuurcentrum deelde hoe de gemeentelijke Culturele Adviesraad werd omgevormd tot een open en levend netwerk. Onder de naam ‘Cultuurforum’ maakten de vroegere, formele structuren plaats voor een dynamische werking met open fora, werkgroepen (de ‘satellieten’) en een kerngroep die faciliteert.
De aanzet voor de hervorming werd al in 2019 gegeven, maar door corona en een personeelswissel duurde het even voor die in de praktijk werd gebracht. Stap voor stap trekt Eva iedereen mee in het verandertraject. Vandaag is iedereen met een hart voor cultuur welkom op het Cultuurforum, dat twee keer per jaar plaatsvindt. Thema’s ontstaan deels op voorhand, deels op het moment zelf. Werkgroepen krijgen de ruimte om eigen accenten te leggen – denk aan jongerencultuur, communicatie of de beleving van het openbaar domein. Die groepen werken onafhankelijk, maar blijven verbonden via de kerngroep.
Na drie jaar trekt het Cultuurforum een wisselend maar steeds betrokken publiek aan. De verplichte aanwezigheid van erkende verenigingen werd losgelaten. Een gedurfde, maar bewuste keuze. Wie komt, komt omdat hij of zij geëngageerd is – en dat maakt het verschil. Het belangrijkste inzicht: geef ruimte aan mensen, experimenteer en aanvaard dat verandering tijd kost.
